12.
ÝÖÓΣÖÛúß ³ÖÖÂÖÖ
¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£Ö ¸“Ö®ÖÖÛúß ¤é×™ÃÖê ŸÖß®Ö ³ÖÖÝÖÖêÓ´ÖêÓ ²Ö™Ö Æã†Ö Æî… ¯ÖÎ£Ö´Ö ¯Öã¯֤®ŸÖÖ“ÖÖµÖÔÛê ÃÖæ¡Ö, ¤æÃÖ¸ê ¾Ö߸ÃÖê®ÖÖ“ÖÖµÖÔÛúß ™ßÛúÖ †Öî¸ ŸÖßÃÖ¸ê ™ßÛúÖ´ÖêÓ Ã£ÖÖ®Ö Ã£ÖÖ®Ö ¯Ö¸ ˆ¤Ë¬ÖéŸÖ ×ÛúµÖê ÝÖµÖê ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÝÖª †Öî¸ ¯Öª… ÃÖæ¡ÖÖêÓÛúß ³ÖÖÂÖÖ †ÖפÃÖê †®ŸÖ ŸÖÛú ¯ÖÎÖÛéúŸÖ Æî †Öî¸ ‡®Ö ÃÖæ¡ÖÖêÓÛúß ÃÖÓܵÖÖ Æî 177… ¾Ö߸ÃÖê®ÖÖ“ÖÖµÖÔÛúß ™ßÛúÖÛúÖ »ÖÝÖ³ÖÝÖ ŸÖéŸÖßµÖ ³ÖÖÝÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ´ÖêÓ †Öî¸ ¿ÖêÂÖ ³ÖÖÝÖ ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ Æî… ˆ¤Ë¬ÖéŸÖ ¯ÖªÖêÓÛúß ÃÖÓܵÖÖ 221 Æî וִ֮ÖêÓ 17 ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ †Öî¸ ¿ÖêÂÖ ÃÖ²Ö ¯ÖÎÖÛéúŸÖ´ÖêÓ ÆîÓ… ‡ÃÖÃÖê †®Öã´ÖÖ®Ö ×ÛúµÖÖ •ÖÖ ÃÖÛúŸÖÖ Æî ×Ûú ¾Ö߸ÃÖê®ÖÖµÖÔÛê ÃÖ®´ÖãÜÖ •ÖÖê •Öî®Ö ÃÖÖ×ÆŸµÖ ˆ¯Ö×Ã£ÖŸÖ £ÖÖ ˆÃÖÛúÖ †×¬ÖÛúÖÓ¿Ö ³ÖÖÝÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ´ÖêÓ Æß £ÖÖ… ×Ûú®ŸÖã ˆ®ÖÛê ÃÖ´ÖµÖÛê »ÖÝÖ³ÖÝÖ •Öî®Ö ÃÖÖ×ÆŸµÖ´ÖêÓ ÃÖÓÃÛéúŸÖÛúÖ ¯ÖÎÖ¬ÖÖ®µÖ ÆÖê ÝÖµÖÖ †Öî¸ ˆ®ÖÛúß ™ßÛúÖ´ÖêÓ •ÖÖê ÃÖÓÃÛéúŸÖ-¯ÖÎÖÛéúŸÖÛúÖ ¯Ö׸´ÖÖÞÖ ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî ¾ÖÆ ¯ÖÎÖµÖ: ˆ®Ö ¤Öê®ÖÖêÓ ³ÖÖÂÖÖ†ÖêÓÛúß ŸÖÖŸÛúÖ×»ÖÛú †Ö¯Öê×õÖÛú ¯Öβֻ֟ÖÖÛúÖ ªÖêŸÖÛú Æî… ‡ÃÖ ÃÖ´ÖµÖÃÖê ¯ÖÎÖÛéúŸÖÛúÖ ²Ö»Ö ‘Ö™ “Ö»ÖÖ †Öî¸ ÃÖÓÃÛéúŸÖÛúÖ ²ÖœÖ, µÖÆÖÓŸÖÛú ×Ûú †Ö•ÖÛú»Ö •Öî×®ÖµÖÖêÓ´Öê ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ¯Öš®Ö ¯ÖÖš®ÖÛúß ²ÖÆãŸÖ Æß ´Ö®¤ŸÖÖ Æî… ×¤ÝÖ´²Ö¸ ÃÖ´ÖÖ•ÖÛê ×¾ÖªÖ»ÖµÖÖêÓ´ÖêÓ ŸÖÖê ¾µÖ¾Ö×Ã£ÖŸÖ ¹ý¯ÖÃÖê ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ³ÖÖÂÖÖÛê ¯ÖœÖ®ÖêÛúß ÃÖ¾ÖÔ£ÖÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ ¸Æß Æß ®ÖÆßÓ… ‹êÃÖß †¾ÖãÖÖ´ÖêÓ ¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£ÖÛúÖ ¯Ö׸“ÖµÖ Ûú¸ÖŸÖê ÃÖ´ÖµÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ³ÖÖÂÖÖÛúÖ ¯Ö׸“ÖµÖ Ûú¸Ö ¤ê®ÖÖ ³Öß ˆ×“ÖŸÖ ¯ÖΟÖßŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî… ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ÃÖÖ×ÆŸµÖ´ÖêÓ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ³ÖÖÂÖÖ ´Öãܵ֟Ö: ¯ÖÖÓ“Ö ¯ÖÎÛúÖ¸Ûúß ¯ÖÖ‡Ô •ÖÖŸÖß Æî---´ÖÖÝÖ¬Öß, †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß, ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß, ´ÖÆÖ¸Ö™Òß †Öî¸ †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö…
´ÖÆÖ¾Ö߸þÖÖ´ÖßÛê
ÃÖ´ÖµÖ´ÖêÓ †£ÖÖÔŸÖË †Ö•ÖÃÖê »ÖÝÖ³ÖÝÖ œÖ‡Ô Æ•ÖÖ¸ ¾ÖÂÖÔ ¯Öæ¾ÖÔ •ÖÖê ³ÖÖÂÖÖ ´ÖÝÖ¬Ö
¯ÖÎÖÓŸÖ´ÖêÓ ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ £Öß ¾ÖÆ ´ÖÖÝÖ¬Öß ÛúÆ»ÖÖŸÖß Æî… ‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖÛúÖ ÛúÖê‡Ô þ֟ÖÓ¡Ö ÝÖÎÓ£Ö ®ÖÆßÓ
¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ… ×ÛÓŸÖã ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ¾µÖÖÛú¸ÞÖÖê´ÖêÓ ‡ÃÖ ´ÖÖÝÖ¬Öß ³ÖÖÂÖÖÛúÖ
þֹý¯Ö ²ÖŸÖ»ÖÖµÖÖ ÝÖµÖÖ Æî †Öî¸ Ûãú” ׿ֻÖÖ»ÖêÜÖÖêÓ †Öî¸ ®ÖÖ™ÛúÖêÓ´Öê ‡ÃÖ
³ÖÖÂÖÖÛê ˆ¤ÖƸÞÖ ×´Ö»ÖŸÖê ÆîÓ
וָ֮֯ ÃÖê ‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖÛúß ŸÖß®Ö ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ‹Ó Ã¯Ö™ ÃÖ´Ö—Ö´ÖêÓ •ÖÖ •ÖÖŸÖß ÆîÓ
--
1. ¸
Ûê ãÖÖ®Ö´ÖêÓ »Ö, •ÖîÃÖê ¸Ö•ÖÖ-»ÖÖ•ÖÖ, ®ÖÝÖ¸-ÞÖÝÖ»Ö,
2.
¿Ö, ÂÖ †Öî¸ ÃÖ Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¿Ö … •ÖîÃÖê, ¿Ö´Ö-¿Ö´Ö, ¤ÖÃÖß-¤Ö¿Öß,
´Ö®ÖãÂÖ-´Ö®Öã¿Ö …
3. ÃÖÓ–ÖÖ†ÖêÓÛê ÛúŸÖÖÔÛúÖ¸Ûú ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö
¯Öã×»»ÖÓÝÖ ¹ý¯Ö´ÖêÓ ‹ … •ÖîÃÖê ¤ê¾Ö: ¤ê¾Öê, ®Ö¸:-ÞÖ»Öê,
ˆ¤ÖƸÞÖ--
†»Öê ÛãÓú³Ö߻ֆօ ÛúÆê×Æ, Ûú×ÆÓ ŸÖã‹
‹¿Öê ´Ö×ÞÖ²ÖÓ¬ÖÞÖã׌ÛúÞÖÞÖÖ´ÖÆê‹ »ÖÖ†Ûú߻֋ †ÓÝÖã»Ö߆‹ ¿Ö´ÖÖ¿ÖÖפ‹… ( ¿ÖÛãÓúŸÖ»ÖÖ )
‘ †¸ê
ÛãÓú³Öß»ÖÛú ! ÛúÆ, ÛúÆÖÓ ŸÖæ®Öê ‡ÃÖ ´Ö×ÞÖ²ÖÓ¬Ö †Öî¸ ˆŸÛúßÞÖÔ ®ÖÖ´Ö ¸Ö•ÖÛúßµÖ
†ÓÝÖã»ÖßÛúÖê ¯ÖÖµÖÖ ’…
¤ãÃÖ¸ê ¯ÖÎÛúÖ¸Ûúß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ
†¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß ‡ÃÖ ÛúÖ¸ÞÖ ÛúÆ»ÖÖ‡Ô ×Ûú ˆÃÖ´ÖêÓ ´ÖÖÝÖ¬ÖßÛê †Ö¬Öê »ÖõÖÞÖ ¯ÖÖµÖê
•ÖÖŸÖê ÆîÓ, ŒµÖÖêÓ×Ûú, ÃÖÓ³Ö¾ÖŸÖ: ¾ÖÆ †Ö¬Öê ´ÖÝÖ¬Ö ¤ê¿Ö´ÖêÓ ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ £Öß…
‡ÃÖß ³ÖÖÂÖÖ´ÖêÓ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö •Öî®Ö ÃÖæ¡ÖÖêÓÛúß ¸“Ö®ÖÖ Æã‡Ô £Öß †Öî¸ †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß ‡ÃÖÛúÖ ¹ý¯Ö †²Ö ¿¾ÖêŸÖÖ´²Ö¸ßµÖ
ÃÖæ¡Ö-ÝÖÎÓ£ÖÖêÓ´ÖêÓ ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî, ‡ÃÖß×»ÖµÖê ›Öò. µÖÖÛúÖê²Öß®Öê ‡ÃÖê •Öî®Ö ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ÛúÆÖ Æî… ‡ÃÖ´ÖêÓ ÂÖ
†Öî¸ ÃÖ Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¿Ö ®Ö ÆÖêÛú¸ ÃÖ¾ÖÔ¡Ö ÃÖ Æß ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî, ¸ Ûê
ãÖÖ®Ö¯Ö¸ »Ö ŸÖ£ÖÖ ÛúŸÖÖÔ ÛúÖ¸Ûú´ÖêÓ ‘‹’×¾ÖÛú»¯ÖÃÖê
ÆÖêŸÖÖ Æî, †£ÖÖÔŸÖË ÛúÆßÓ ÆÖêŸÖÖ Æî †Öî¸ ÛúÆßÓ ®ÖÆßÓ ÆÖêŸÖÖ, †Öî¸ †×¬ÖÛú¸ÞÖ
ÛúÖ¸ÛúÛúÖ ¹ý¯Ö ‘‹’ ¾Ö ‘×´´Ö’ Ûê †×ŸÖ׸ŒŸÖ ‘†Ó×ÃÖ’ »ÖÝÖÖÛú¸ ³Öß ²Ö®ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî…
ˆ¤ÖƸÞÖ :-
ÛúÖêÆÖ‡
´ÖÖÞÖÓ Æ×ÞÖµÖÖ µÖ ¾Öß¸ê »ÖÖê³ÖÃÃÖ ¯ÖÖÃÖê ×®Ö¸µÖÓ ´ÖÆÓŸÖÓ …
ŸÖ´ÆÖ ×Æ
¾Ö߸ê ×¾Ö¸†Öê ¾ÖÆÖ†Öê ×”Ó¤ê••Ö ÃÖÖêµÖÓ »ÖÆã³ÖæµÖÝÖÖ´Öß …… ( †Ö“ÖÖ¸ÖÓÝÖ )
ÛÎÖê¬ÖÖפ
¾Ö ´ÖÖ®Ö ÛúÖ Æ®Ö®Ö Ûú¸Ûê ´ÖÆÖ¾Ö߸®Öê »ÖÖê³ÖÛê ´ÖÆÖ®ÖË ¯ÖÖ¿ÖÛúÖê ŸÖÖê› ›Ö»ÖÖ…
‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ ¾Ö߸ ¾Ö¬ÖÃÖê ×¾Ö¸ŸÖ ÆÖêÛú¸ ³ÖæŸÖÝÖÖ´Öß ¿ÖÖêÛúÛúÖ ×”®¤®Ö Ûú¸êÓ…
ÃÖãÃÖÖÞÖÓ×ÃÖ ¾ÖÖ
ÃÖã®®ÖÖÝÖÖ¸êÓ×ÃÖ ¾ÖÖ ×ÝÖ׸ÝÖãÆÓ×ÃÖ ¾ÖÖ ¹ýŒÜÖ´Öæ»Ö×´´Ö ¾ÖÖ … ( †Ö“ÖÖ¸ÖÓÝÖ )
¿´Ö¿ÖÖ®Ö´ÖêÓ µÖÖ
¿Ö段ÖÖÝÖÖ¸´ÖêÓ µÖÖ ×ÝÖ׸ÝÖã±úÖ´ÖêÓ ¾Ö ¾ÖéõÖÛê ´Öæ»Ö´ÖêÓ ( ÃÖÖ¬Öã ×®Ö¾ÖÖÃÖ Ûú¸ê
)
µÖê ´ÖÖÝÖ¬ÖßÛúß ¯ÖξÖé×¢ÖµÖÖÑ †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß´ÖêÓ ³Öß ¬Öß¸ê ¬Ö߸ê Ûú´Ö ÆÖêŸÖß
ÝÖ‡Ô ÆîÓ …
¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¿Öæ¸ÃÖê®Ö †£ÖÖÔŸÖË ´Ö£Öã¸ÖÛê
†ÖÃÖ¯ÖÖÃÖÛê ¯ÖΤê¿ÖÛúß ³ÖÖÂÖÖÛúÖ ®ÖÖ´Ö ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß Æî… ¾ÖîµÖÖÛú¸ÞÖÖêÓ®Öê ‡ÃÖ
³ÖÖÂÖÖÛúÖ •ÖîÃÖÖ Ã¾Ö¹ý¯Ö ²ÖŸÖ»ÖÖµÖÖ Æî ¾ÖîÃÖÖ ÃÖÓÃÛéúŸÖ ®ÖÖ™ÛúÖêÓ´ÖêÓ ÛúÆßÓ
ÛúÆßÓ ×´Ö»ÖŸÖÖ Æî, ¯Ö¸ ‡ÃÖÛúÖ Ã¾ÖŸÖÓ¡Ö ÃÖÖ×ÆŸµÖ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß ×¤ÝÖ´²Ö¸ •Öî®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖêÓ´ÖêÓ Æß ¯ÖÖµÖÖ
•ÖÖŸÖÖ Æî… ¯Öξ֮֓ÖÃÖÖ¸Öפ ÛãÓú¤ÛãÓú¤Ö“ÖÖµÖÔÛê ÝÖÎÓ£Ö ‡ÃÖß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ´ÖêÓ ÆîÓ…
ÛúÆÖ •ÖÖ ÃÖÛúŸÖÖ Æî ×Ûú µÖÆ ×¤ÝÖ´²Ö¸ •Öî×®ÖµÖÖêÓÛúß ´ÖãÜµÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö
ÃÖÖ×ÆןµÖÛú ³ÖÖÂÖÖ Æî… ×Ûú®ŸÖã ‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖÛúÖ ¹ý¯Ö Ûãú” ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ†ÖêÓÛúÖê
×»ÖµÖê Æã‹ ÆÖê®ÖêÃÖê ˆÃÖÛúÖ ¾ÖîµÖÖÛú¸ÞÖÖêÓÛúß ¿ÖÖî¸ÃÖê®ÖßÃÖê ¯Öé£ÖÛË ×®Ö¤êÔ¿Ö
Ûú¸®ÖêÛê ÆêŸÖã ˆÃÖê ‘•Öî®Ö
¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß’ ÛúÆ®ÖêÛúÖ
׸¾ÖÖ•Ö ÆÖê ÝÖµÖÖ Æî… •ÖîÃÖÖ ×Ûú †ÖÝÖê “Ö»ÖÛú¸ ²ÖŸÖÖ»ÖÖµÖÖ •ÖÖ‹ÝÖÖ, ¯ÖÎßÖãŸÖ
ÝÖÎÓ£ÖÛúß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ´Öãܵ֟Ö: µÖÆß Æî…
¿ÖÖî¸ÃÖê®ÖßÛúß ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ‹Ñ µÖê ÆîÓ
×Ûú ˆÃÖ´ÖêÓ ¸ ÛúÖ »Ö Œ¾Öד֟ÖË Æß ÆÖêŸÖÖ Æî, ŸÖß®ÖÖêÓ ÃÖÛúÖ¸ÖêÓ Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ÃÖ
Æß ÆÖêŸÖÖ Æî, †Öî¸ ÛúŸÖÖÔÛúÖ¸Ûú ¯Öã×»»ÖÓÝÖ ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö´ÖêÓ †Öê ÆÖêŸÖÖ Æî… ‡ÃÖÛúß
†®µÖ ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ‹Ó µÖê ÆîÓ ×Ûú ¿Ö²¤ÖêÓÛê ´Ö¬µÖ´ÖêÓ ŸÖ Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¤, £Ö Ûê
ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¬Ö, ³Ö Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ÛúÆßÓ ÛúÆßÓ Æ †Öî¸ ¯Öæ¾ÖÔÛúÖ×»Ö®Ö Ûéú¤®ŸÖÛê ¹ý¯Ö
ÃÖÓÃÛéúŸÖ ¯ÖΟµÖµÖ, Ÿ¾ÖÖ Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¢ÖÖ, ‡† µÖÖ ¤æÞÖ ÆÖêŸÖÖ Æî… •ÖîÃÖê ---
ÃÖãŸÖ:-
ÃÖã¤Öê; ³Ö¾ÖןÖ-³ÖÖêפ µÖÖ ÆÖê‡Ô ; Ûú£Ö´ÖË-ÛÓ¬Ö; ÛéúŸ¾ÖÖ-Ûú׸¢ÖÖ, Ûú׸†,
Ûú׸¤æÞÖ; †Öפ
ˆ¤ÖƸÞÖ --
¸¢ÖÖê ²ÖÓ¬Öפ
Ûú´´ÖÓ ´Öã““Öפ Ûú´´Öê×ÆÓ ¸ÖÝÖ-¸×Ƥ¯¯ÖÖ …
‹ÃÖÖê
²ÖÓ¬ÖÃÖ´ÖÖÃÖÖê •Öß¾ÖÖÞÖÓ •ÖÖÞÖ ×ÞÖ“”µÖ¤Öê …… ¯Öξ֓Ö.
2, 87.
ÞÖÖê ÃÖ§ÆÓןÖ
ÃÖÖêŒÜÖÓ ÃÖãÆêÃÖã ¯Ö¸´ÖÓ ×ŸÖ ×¾ÖÝÖ¤-‘ÖÖ¤ßÞÖÓ …
ÃÖæ×ÞÖ¤æÞÖ ŸÖê
†³Ö¾¾ÖÖ ³Ö¾¾ÖÖ ¾ÖÖ ŸÖÓ ¯Ö×›“”Ó×ŸÖ …… ¯Öξ֓Ö.
1, 62.
†£ÖÖÔŸÖË †ÖŸ´ÖÖ ¸ÖÝÖµÖãŒŸÖ ÆÖêÛú¸ Ûú´ÖÔ ²ÖÖÓ¬ÖŸÖÖ Æî ŸÖ£ÖÖ
¸ÖÝÖ¸×ÆŸÖ ÆÖêÛú¸ Ûú´ÖÖêÔÓÃÖê ´ÖãŒŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî … µÖÆ •Öß¾ÖÖêÓÛúÖ ²ÖÓ¬ÖÃÖ´ÖÖÃÖ
Æî, ‹êÃÖÖ ×®Ö¿“ÖµÖ •ÖÖ®ÖÖê …
‘ÖÖןֵÖÖ Ûú´ÖÖêÕÃÖê ¸×ÆŸÖ ( Ûê¾Ö»Öß
³ÖÝÖ¾ÖÖ®ÖË ) ÛúÖ ÃÖãÜÖ Æß ÃÖãÜÖÖêÓ´ÖêÓ ÁÖêš Æî, ‹êÃÖÖ ÃÖã®ÖÛú¸ •ÖÖê ÁÖ¬¤Ö ®ÖÆßÓ
Ûú¸ŸÖê ¾Öê †³Ö¾µÖ ÆîÓ †Öî¸ •ÖÖê ³Ö¾µÖ ÆîÓ ¾Öê ˆÃÖê ´ÖÖ®ÖŸÖê ÆîÓ …
´ÖÆÖ¸Ö™Òß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö
´ÖÆÖ¸Ö™ÒÛúß ³ÖÖÂÖÖ Æî וÖÃÖÛúÖ Ã¾Öºþþ¯Ö ÝÖÖ£ÖÖÃÖ¯ŸÖ¿ÖŸÖß, ÃÖêŸÖã²ÖÓ¬Ö, ÝÖˆ›¾ÖÆ
†Öפ ÛúÖ¾µÖÖêÓ´ÖêÓ ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… ÃÖÓÃÛéúŸÖ ®ÖÖ™ÛúÖêÓ´ÖêÓ •ÖÆÖÑ ¯ÖÎÖÛéúŸÖÛúÖ
¯ÖεÖÖêÝÖ ÆÖêŸÖÖ Æî ¾ÖÆÖÑ ¯ÖÖ¡Ö ²ÖÖŸÖ“ÖßŸÖ ŸÖÖê ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß´ÖêÓ Ûú¸ŸÖê ÆîÓ †Öî¸
ÝÖÖŸÖê ´ÖÆÖ¸Ö™Òß´ÖêÓ ÆîÓ, ‹êÃÖÖ ×¾Ö«Ö®ÖÖêÓÛúÖ ´ÖŸÖ Æî… ‡ÃÖÛúÖ ˆ¯ÖµÖÖêÝÖ
•Öî×®ÖµÖÖêÓ®Öê ³Öß ÜÖæ²Ö ´ÖÆÖ¸Ö™Òß
×ÛúµÖÖ Æî… ¯Öˆ“Ö“Ö׸†Ó, ÃÖ´Ö¸Ö‡““ÖÛúÆÖ,
ÃÖã¸ÃÖãÓ¤¸ß“Ö׸†Ó, ¯ÖÖÃÖÞÖÖÆ“Ö׸†Ó †Öפ ÛúÖ¾µÖ †Öî¸ ¿¾ÖêŸÖÖÓ²Ö¸
†ÖÝÖ´Ö ÃÖæ¡ÖÖêÓÛê ³ÖÖµÖ, “ÖæÞÖßÔ, ™ßÛúÖ, †ÖפÛúß ³ÖÖÂÖÖ ´ÖÆÖ¸Ö™Òß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ
Æî… ¯Ö¸ µÖÆÖÓ ³Öß •Öî×®ÖµÖÖêÓ®Öê ‡¬Ö¸ ˆ¬Ö¸ÃÖê †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬ÖßÛúß ¯ÖξÖé×¢ÖµÖÖÑ
»ÖÖÛú¸ ˆÃÖ¯Ö¸ †¯Ö®Öß ”Ö¯Ö »ÖÝÖÖ ¤ß Æî, †Öî¸ ‡ÃÖ ÛúÖ¸ÞÖ ‡®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛúß ³ÖÖÂÖÖ
•Öî®Ö ´ÖÆÖ¸Ö™Òß ÛúÆ»ÖÖŸÖß Æî… •Öî®Ö ´ÖÆÖ¸Ö™Òß´ÖêÓ ÃÖ¯ŸÖ¿ÖŸÖß ¾Ö ÃÖêŸÖã²ÖÓ¬Ö
†ÖפÛúß ³ÖÖÂÖÖÃÖê ×¾Ö»ÖõÖÞÖ †Öפ ¾Ö , ׫Ÿ¾Ö´ÖêÓ
®Ö †Öî¸ »Öã¯ŸÖ ¾ÖÞÖÔÛê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ µÖ ÁÖãןÖÛúÖ ˆ¯ÖµÖÖêÝÖ Æã†Ö Æî, •ÖîÃÖÖ
•Öî®Ö ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß´ÖêÓ ³Öß ÆÖêŸÖÖ Æî… ´ÖÆÖ¸Ö™ÒßÛê ×¾Ö¿ÖêÂÖ »ÖõÖÞÖ •ÖÖê ˆÃÖê
¿ÖÖî¸ÃÖê®ÖßÃÖê ¯Öé£ÖÛË Ûú¸ŸÖê ÆîÓ, µÖê ÆîÓ ×Ûú µÖÆÖÓ ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ ŸÖ ÛúÖ »ÖÖê¯Ö
ÆÖêÛú¸ Ûê¾Ö»Ö ˆÃÖÛúÖ Ã¾Ö¸ ¸Æ •ÖÖŸÖÖ Æî, ×ÛÓŸÖã ¾ÖÆ ¤ ´ÖêÓ ¯Ö׸¾ÖןÖÔŸÖ ®ÖÆßÓ
ÆÖêŸÖÖ… ˆÃÖß ¯ÖÎÛúÖ¸ £Ö µÖÆÖÓ ¬Ö ´ÖêÓ ¯Ö׸¾ÖןÖÔŸÖ ®Ö ÆÖêÛú¸ Æ ´ÖêÓ
¯Ö׸¾ÖןÖÔŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî, †Öî¸ ×ÛεÖÖÛúÖ ¯Öæ¾ÖÔÛúÖ×»ÖÛú ¹ý¯Ö ‰úÞÖ »ÖÝÖÖÛú¸
²Ö®ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… •Öî®Ö ´ÖÆÖ¸Ö™Òß´ÖêÓ ‡®Ö ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ†ÖêÓÛê †×ŸÖ׸ŒŸÖ ÛúÆßÓ
ÛúÆßÓ ¸ ÛúÖ »Ö ¾Ö ¯ÖΣִÖÖ®ŸÖ ‹ †Ö•ÖÖŸÖÖ
Æî … •ÖîÃÖê ---
•ÖÖ®ÖÖןÖ-•ÖÖÞÖ‡;
Ûú£Ö´ÖË-ÛúÆÓ; ³Ö柾ÖÖ-ÆÖê‰úÞÖ; †Öפ …
ˆ¤ÖƸÞÖÖ£ÖÔ --
ÃÖ¾¾ÖÖµÖ¸êÞÖ
“Ö»ÖÞÖê ÝÖã¹ýÃÃÖ ®Ö×´Ö‰úÞÖ ¤ÃÖ¸Æß ¸ÖµÖÖ …
¯Ö×¾ÖÃÖ¸‡ ×®ÖµÖ´Ö-®ÖµÖ×¸Ó ÃÖÖ‹µÖÓ •ÖÞÖ-¬ÖÞÖÖ‡ÞÞÖÓ
……
( ¯Öˆ´Ö. “Ö. 31, 38, ¯Öé. 132. )
†£ÖÖÔŸÖË
ÃÖ²Ö ¯ÖÎÛúÖ¸ÃÖê ÝÖã¹ýÛê “Ö¸ÞÖÖêÓÛúÖê ®Ö´ÖÃÛúÖ¸ Ûú¸Ûê ¤¿Ö¸£Ö ¸Ö•ÖÖ
•Ö®Ö-¬Ö®Ö-¯Ö׸¯ÖæÞÖÔ †¯Ö®Öß ®ÖÝÖ¸ß ÃÖÖÛêŸÖ´ÖêÓ ¯ÖξÖê¿Ö Ûú¸ŸÖê ÆîÓ …
ÛδÖ×¾ÖÛúÖÃÖÛúß
¤é×™ÃÖê †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ³ÖÖÂÖÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖÛúÖ ÃÖ²ÖÃÖê †×®ŸÖ´Ö ºþþ¯Ö Æî; ˆÃÖÃÖê †ÖÝÖê
×±ú¸ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ¾ÖŸÖÔ´ÖÖ®Ö ×Æ®¤ß, ÝÖã•Ö¸ÖŸÖß, ´Ö¸Öšß †Öפ ³ÖÖÂÖÖ†ÖêÓÛúÖ ºþþ¯Ö
¬ÖÖ¸ÞÖ Ûú¸ »ÖêŸÖß Æî… ‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖ¯Ö¸ ³Öß •Öî×®ÖµÖÖêÓ ÛúÖ ¯ÖÎÖµÖ: †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ‹Ûú”¡Ö †×¬ÖÛúÖ¸ ¸ÆÖ Æî…
ו֮֟ÖÖ ÃÖÖ×ÆŸµÖ ‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖÛúÖ †³ÖߟÖÛú ¯ÖÎÛúÖ¿Ö´ÖêÓ †ÖµÖÖ Æî ˆÃÖ´ÖêÓÛúÖ
Ûú´ÖÃÖê Ûú´Ö ŸÖß®Ö “ÖÖî£ÖÖ‡Ô ×ÆÃÃÖÖ ×¤ÝÖ´²Ö¸ •Öî®Ö ÃÖÖ×ÆŸµÖÛúÖ Æî… Ûãú”
×¾Ö«Ö®ÖÖêÓÛúÖ ‹êÃÖÖ ´ÖŸÖ Æî ×Ûú ו֮֟Öß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ³ÖÖÂÖÖ‹Ñ £Öß ˆ®Ö ÃÖ²ÖÛúÖ
×¾ÖÛú×ÃÖŸÖ ÆÖêÛú¸ ‹Ûú ‹Ûú †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ²Ö®ÖÖ… •ÖîÃÖê, ´ÖÖÝÖ¬Öß †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö,
¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö, ´ÖÆÖ¸Ö™Òß †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö †Öפ… ²ÖÖ “ÖµÖÖÔ¯Ö¤ÖêÓ ¾Ö
×¾ÖªÖ¯ÖןÖÛúß ÛúßןÖÔ»ÖŸÖÖ´ÖêÓ ´ÖÖÝÖ¬Öß †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… ×Ûú®ŸÖã
×¾Ö¿ÖêÂÖ ÃÖÖ×ÆןµÖÛú ˆ®®Ö×ŸÖ ×•ÖÃÖ †¯Ö³ÖÎÓ¿ÖÛúß Æã‡Ô ¾ÖÆ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß ´ÖÆÖ¸Ö™Òß
×´Ö×ÁÖŸÖ †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö Æî, וÖÃÖê Ûãú” ¾ÖîµÖÖÛú¸ÞÖÖêÓ®Öê ®ÖÖÝÖ¸ †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ³Öß ÛúÆÖ
Æî, ŒµÖÖêÓ×Ûú, ×ÛúÃÖß ÃÖ´ÖµÖ ÃÖ³Ö¾ÖŸÖ: ¾ÖÆ ®ÖÖÝÖ׸Ûú »ÖÖêÝÖÖêÓÛúß
²ÖÖê»Ö“ÖÖ»ÖÛúß ³ÖÖÂÖÖ £Öß… ¯Öã¯֤®ŸÖÛéúŸÖ ´ÖÆÖ¯Öã¸ÖÞÖ, ÞÖÖµÖÛãú´ÖÖ¸“Ö׸ˆ,
•ÖÃÖƸ“Ö׸ˆ, ŸÖ£ÖÖ †®µÖ Ûú×¾ÖµÖÖêÓÛê Ûú¸ÛÓ›“Ö׸ˆ, ³Ö×¾ÖÃÖµÖ¢ÖÛúÆÖ,
ÃÖÞÖÛãú´ÖÖ¸“Ö׸ˆ, ÃÖÖ¾ÖµÖ¬Ö´´Ö¤ÖêÆÖ, ¯ÖÖÆ㛤ÖêÆÖ, ‡ÃÖß ³ÖÖÂÖÖÛê ÛúÖ¾µÖ Æî… ‡ÃÖ
³ÖÖÂÖÖÛúÖê †¯Ö³ÖÓÎ¿Ö ®ÖÖ´Ö ¾ÖîµÖÖÛú¸ÞÖÖêÓ®Öê פµÖÖ Æî, ŒµÖÖêÓ×Ûú ¾Öê
×ãÖן֯ÖÖ»ÖÛú ÆÖê®ÖêÃÖê ³ÖÖÂÖÖÛê þÖÖ³ÖÖ×¾ÖÛú ¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®ÖÛúÖê ×¾ÖÛúÖÃÖ ®Ö
ÃÖ´Ö—ÖÛú¸ ×¾ÖÛúÖ¸ ÃÖ´Ö—ÖŸÖê £Öê… ¯Ö¸ ‡ÃÖ †¯Ö´ÖÖ®Ö•Ö®ÖÛú ®ÖÖ´ÖÛúÖê »ÖêÛú¸ ³Öß
µÖÆ ³ÖÖÂÖÖ ÜÖæ²Ö ±ú»Öß ±æú»Öß †Öî¸ ˆÃÖßÛúß ¯ÖãסֵÖÖ †Ö•Ö ÃÖ´ÖÃŸÖ ˆ¢Ö¸
³ÖÖ¸ŸÖÛúÖ ÛúÖ•Ö¾µÖ¾ÖÆÖ¸ ÃÖ´ÆÖ»Öê Æã‹ Æî…
‡ÃÖ ³ÖÖÂÖÖÛúß ÃÖÓ–ÖÖ ¾Ö ×ÛεÖÖÛúß
ºþþ¯Ö¸“Ö®ÖÖ †®µÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖÖêÓÃÖê ²ÖÆãŸÖ Ûãú” ׳֮®Ö ÆÖê ÝÖ‡Ô Æî … ˆ¤ÖƸÞÖÖ£ÖÔ, ÛúŸÖÖÔ ¾Ö Ûú´ÖÔ ÛúÖ¸Ûú
‹Ûú¾Ö“Ö®Ö, ˆÛúÖ¸Ö®ŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî •ÖîÃÖê, ¯Öã¡ÖÖê, ¯Öã¡Ö´ÖË-¯Öã¢Öã;
¯Öã¡ÖêÞÖ-¯Öã¢ÖêÓ; ¯Öã¡ÖÖµÖ, ¯Öã¡ÖÖŸÖË, ¯Öã¡ÖõÖ-¯Öã¢ÖÆã; ¯Öã¡Öê-¯Öã¢Öê, ¯Öã×¢Ö,
¯Öã¢Ö×ÆÓ, †Öפ …
×ÛεÖÖ´ÖêÓ,
Ûú¸Öê×´Ö-Ûú¸ˆÓ; Ûãú¾ÖÔ×®ŸÖ-Ûú¸×ÆÓ ; Ûãú¹ý£Ö-Ûú¸Æã, †Öפ …
‡ÃÖ´ÖêÓ ®ÖµÖê ®ÖµÖê ”®¤ÖêÓÛúÖ
¯ÖÎÖ¤ã³ÖÖÔ¾Ö Æã†Ö •ÖÖê ¯Öã¸Ö®Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖ ¾Ö ¯ÖÎÖÛéúŸÖ´ÖêÓ ®ÖÆßÓ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê,
×ÛÓŸÖã •ÖÖê ×Æ®¤ß, ÝÖã•Ö¸ÖŸÖß, ´Ö¸Öšß †Öפ †Ö¬Öã×®ÖÛú ³ÖÖÂÖÖ†ÖêÓ´Öê ÃÖã¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ
Æã‹ … †®ŸÖ-µÖ´ÖÛú †£ÖÖÔŸÖË ŸÖãÛú²ÖÓ¤ß ‡®Ö ¿Ö²¤ÖêÓÛúß ‹Ûú ²Ö›ß ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ Æî …
¤ÖêÆÖ, “ÖÖî¯ÖÖ‡Ô †Öפ ”®¤ µÖÆÖÓÃÖê Æß ×Æ®¤ß´ÖêÓ †ÖµÖê …
†¯Ö³ÖÎÓ¿ÖÛú ˆ¤ÖƸÞÖ--
ÃÖãÆã
ÃÖÖ¸ˆ ´ÖÞÖãµÖ¢ÖÞÖÆÓ ŸÖÓ ÃÖãÆã ¬Ö´´ÖÖµÖ¢ÖËã …
¬Ö´´Öã ×¾Ö
¸ê ×•ÖµÖ ŸÖÓ Ûú¸×Æ •ÖÓ †¸ÆÓŸÖ‡Ó ¾Öã¢Öã ……
ÃÖÖ¾ÖµÖ¬Ö´´Ö¤ÖêÆÖ
…… 4 ……
†£ÖÖÔŸÖË
ÃÖãÜÖ ´Ö®Öãµ֟¾ÖÛúÖ ÃÖÖ¸ Æî †Öî¸ ¾ÖÆ ÃÖãÜÖ ¬Ö´ÖÔÛê †Ö¬Öß®Ö Æî… ¸ê •Öß¾Ö ! ¾ÖÆ
¬Ö´ÖÔ Ûú¸ •ÖÖê †¸ÆÓŸÖÛúÖ ÛúÆÖ Æã†Ö Æî…
‡®Ö ×¾Ö¿ÖêÂÖ »ÖõÖÞÖÖêÓÛê †×ŸÖ׸ŒŸÖ
þָ †Öî¸ ¾µÖÓ•Ö®ÖÃÖ´²ÖÓ¬Öß Ûãú” ×¾Ö»ÖõÖÞÖŸÖÖ‹Ó ÃÖ³Öß ¯ÖÎÖÛéúŸÖÖêÓ´ÖêÓ
ÃÖ´ÖÖ®Ö¹ý¯ÖÃÖê ¯ÖÖ‡Ô •ÖÖŸÖß Æî… •ÖîÃÖê, þָÖêÓ´ÖêÓ ‹ê †Öî¸ †Öî, Šú †Öî¸ »Öé
ÛúÖ †³ÖÖ¾Ö †Öî¸ ˆ®ÖÛê ãÖÖ®Ö ¯Ö¸ ÛδֿÖ: †‡, †ˆ, †£Ö¾ÖÖ ‹, †Öê, ŸÖ£ÖÖ † µÖÖ ‡
ÛúÖ †Ö¤ê¿Ö; ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ ¾µÖÓ•Ö®ÖÖêÓ´ÖêÓ †®ÖêÛú ¯ÖÎÛúÖ¸Ûê ¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö ¾Ö ˆ®ÖÛúÖ
»ÖÖê¯Ö, ÃÖÓµÖãŒŸÖ ¾µÖÓ•Ö®ÖÖêÓÛúÖ †ÃÖÓµÖãŒŸÖ µÖÖ ×«Ÿ¾Öºþþ¯Ö ¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö,
¯ÖÓ“Ö´ÖÖõÖ¸ ›:, ˜ÖË †Öפ ÃÖ²ÖÛê
ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ƻ֮ŸÖ †¾ÖãÖÖ´ÖêÓ †®ÖãþÖÖ¸ ¾Ö þָÃÖ×ÆŸÖ †¾ÖãÖÖ´ÖêÓ ÞÖ ´ÖêÓ
¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö… µÖê ¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ו֮֟Öß ¯Öã¸Ö®Öß ÆÖêÝÖß ˆŸÖ®Öê Ûú´Ö
†Öî¸ ×•ÖŸÖ®Öß †¾ÖÖÔ“Öß®Ö ÆÖêÝÖß ˆŸÖ®Öß †×¬ÖÛú ´ÖÖ¡ÖÖ´ÖêÓ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê
ÆîÓ… †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ³ÖÖÂÖÖ´ÖêÓ µÖê
¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö †¯Ö®Öß “Ö¸´Ö ÃÖß´ÖÖ¯Ö¸ ¯ÖÆãÑ“Ö ÝÖµÖê †Öî¸ ¾ÖÆÖÓÃÖê ×±ú¸ ³ÖÖÂÖÖÛê
¹ý¯Ö´ÖêÓ ¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö ÆÖê “Ö»ÖÖ…
ਅ
ÃÖ²Ö ¯ÖÎÖÛéúŸÖÖêÓ´ÖêÓ ¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£ÖÛúß ³ÖÖÂÖÖÛúÖ šßÛú ãÖÖ®Ö ŒµÖÖ Æî ‡ÃÖÛê
¯ÖæÞÖÔŸÖ: ×®ÖÞÖÔµÖ Ûú¸®ÖêÛúÖ †³Öß ÃÖ´ÖµÖ ®ÖÆßÓ †ÖµÖÖ, ŒµÖÖêÓ×Ûú, ÃÖ´ÖÃŸÖ ¬Ö¾Ö»Ö
×ÃÖ¬¤Ö®ŸÖ †´Ö¸Ö¾ÖŸÖßÛúß ¯ÖÎןÖÛê 1465 ¯Ö¡ÖÖêÓ´ÖêÓ ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ Æã†Ö Æî… ¯ÖÎßÖãŸÖ
ÝÖÎÓ£Ö ˆÃÖÛê ¯ÖÎ£Ö´Ö 65 ¯Ö¡ÖÖêÓ´ÖÖ¡ÖÛúÖ ÃÖÓÃÛú¸ÞÖ Æî, †ŸÖ‹¾Ö µÖÆ ˆÃÖÛúÖ
²ÖÖ‡ÔÃÖ¾ÖÖÓ †Ó¿Ö Æî… ŸÖ£ÖÖ ¬Ö¾Ö»ÖÖ †Öî¸ •ÖµÖ¬Ö¾Ö»ÖÖÛúÖê ×´Ö»ÖÖÛú¸ ¾Ö߸ÃÖê®ÖÛúß
¸“Ö®ÖÖÛúÖ µÖÆ Ûê¾Ö»Ö “ÖÖ»ÖßÃÖ¾ÖÖÓ †Ó¿Ö ²ÖîšêÝÖÖ… ÃÖÖê ³Öß ˆ¯Ö»Ö³µÖ ‹Ûú´ÖÖ¡Ö
¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¯ÖÎןÖÛúß †³Öß †³Öß Ûúß Æã‡Ô ¯ÖÖÓ“Ö¾ÖßÓ ”š¾ÖßÓ ¯ÖßœßÛúß ¯ÖÎןֵÖÖêÓ¯Ö¸ÃÖê
ŸÖîµÖÖ¸ ×ÛúµÖÖ ÝÖµÖÖ Æî †Öî¸ ´Öæ»Ö ¯ÖÎןÖÛê ×´Ö»ÖÖ®ÖÛúÖ ÃÖㆾÖÃÖ¸ ³Öß ®ÖÆßÓ
×´Ö»Ö ÃÖÛúÖ… ‹êÃÖß †¾ÖãÖÖ´ÖêÓ ‡ÃÖ ÝÖÎÓ£ÖÛúß ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ³ÖÖÂÖÖ ¾Ö ¾µÖÖÛú¸ÞÖÛê
×¾ÖÂÖµÖ´ÖêÓ Ûãú” ×®Ö¿“ÖµÖ Ûú¸®ÖÖ ²Ö›Ö Ûúך®Ö ÛúÖµÖÔ Æî, ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖ: •Ö²Ö ×Ûú
¯ÖÎÖÛéúŸÖÖêÓÛúÖ ³Öê¤ ²ÖÆæŸÖ Ûãú” ¾ÖÞÖÔ×¾Ö¯ÖµÖÔµÖÛê ‰ú¯Ö¸ †¾Ö»Ö×´²ÖŸÖ Æî…
ŸÖ£ÖÖ×¯Ö ‡ÃÖ ÝÖÎÓ£ÖÛê ÃÖæõ´Ö †¬µÖµÖ®ÖÖפÛúß ÃÖã×¾Ö¬ÖÖÛê ×»ÖµÖê ¾Ö ‡ÃÖÛúß
³ÖÖÂÖÖÛê ´ÖÆŸ¾Ö¯ÖæÞÖÔ ¯Öο®ÖÛúß †Öê¸ ×¾Ö«Ö®ÖÖêÓÛúÖ ¬µÖÖ®Ö †ÖÛú×ÂÖÔŸÖ Ûú¸®ÖêÛê
ÆêŸÖã ˆÃÖÛúß ³ÖÖÂÖÖÛúÖ Ûãú” þֺþþ¯Ö ²ÖŸÖ»ÖÖ®ÖÖ µÖÆÖÓ †®Öã×“ÖŸÖ ®Ö ÆÖêÝÖÖ…
1.
¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£Ö´ÖêÓ ŸÖ ²ÖÆã¬ÖÖ ¤ ´ÖêÓ ¯Ö׸¾ÖןÖÔŸÖ ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî, •ÖîÃÖê,
ÃÖã¡ÖÖêÓ´ÖêÓ --ÝÖפ-ÝÖןÖ; “Ö¤ã-“ÖŸÖã:;
¾Öߤ¸ÖÝÖ-¾ÖߟָÖÝÖ; ´Öפ-´ÖןÖ, †Öפ… ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ --¯Ö¾¾Ö¤-¯Ö¾ÖÔŸÖ;
†¤ß¤-†ŸÖߟÖ; ŸÖפµÖ-ŸÖéŸÖßµÖ, †Öפ …
™ßÛúÖ´ÖêÓ ---†¾Ö¤Ö¸Öê-†¾ÖŸÖÖ¸:; ‹¤ê-‹ŸÖê; ¯Öפ¤-¯Öן֟Ö;
דÖÓן֤Ó-דÖÓןִ֟ÖË; ÃÖÓך¤Ó-ÃÖÓ×ãִ֟ÖË; ÝÖÖꤴÖ-ÝÖÖîŸÖ´Ö, †Öפ …
×Ûú®ŸÖã †®ÖêÛú ãÖÖ®ÖÖêÓ¯Ö¸ ŸÖ ÛúÖ
»ÖÖê¯Ö ³Öß ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî, µÖ£ÖÖ--ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ--ÝÖ‡-ÝÖןÖ; “Öˆ-“ÖŸÖã:;
¾ÖßµÖ¸ÖµÖ-¾ÖߟָÖÝÖ; •ÖÖê‡×ÃÖµÖ-•µÖÖêןÖÂÛú; †Öפ… ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ-Æê‰ú-ÆêŸÖã:;
¯ÖµÖ‡Ô-¯ÖÎÛéúןÖ; †Öפ … ™ßÛúÖ´ÖêÓ--ÃÖ´´Ö‡-ÃÖ´´ÖןÖ; “ֈ׾¾ÖÆ-“ÖŸÖã×¾ÖÔ¬Ö;
ÃÖ¾¾Ö‘ÖÖ‡-ÃÖ¾ÖÔ‘ÖÖןÖ; †Öפ…
×ÛεÖÖÛê ¹ý¯ÖÖêÓ´ÖêÓ ³Öß †×¬ÖÛúŸÖ: ןÖ
µÖÖ ŸÖê Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ פ µÖÖ ¤ê ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê ÆîÓ … •ÖîÃÖê, ( ÃÖã¡ÖÖêÓ´Öê †×Ÿ£Ö
Ûê ×ÃÖ¾ÖÖµÖ ¤æÃÖ¸ß ÛúÖê‡Ô ×ÛεÖÖ ®ÖÆßÓ Æî ) ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ-ÞÖµÖפ-®ÖµÖןÖ;
×”••Ö¤ê-×”ªŸÖê; •ÖÖÞÖפ-•ÖÖ®ÖÖןÖ; ×»ÖÓ¯Öפ-×»Ö´¯ÖןÖ; ¸Öê“Öêפ-¸Öê“ÖŸÖê;
ÃÖ§Æפ-ÁÖ§¬ÖÖןÖ; ÛãúÞÖÖפ-Ûú¸ÖêןÖ; †Öפ… ™ßÛúÖ´ÖêÓ-Ûú߸¤ê, Ûú߸פ-×Ûε֟Öê;
×ÜÖ¾Öפ-×õÖ¯ÖןÖ; ˆ““Öפ-ˆ“µÖŸÖê; •ÖÖÞÖפ-•ÖÖ®ÖÖןÖ; ¯Ö¹ý¾Öêפ-¯Öιý¯ÖµÖןÖ;
¾Ö¤×¤-¾Ö¤×ŸÖ; ×¾Ö¹ý•—Ö¤ê-×¾Ö¹ý¬µÖŸÖê; †Öפ…
×Ûú®ŸÖã
ŸÖ ÛúÖ »ÖÖê¯Ö ÆÖêÛú¸ ÃÖÓµÖÖêÝÖß Ã¾Ö¸´ÖÖ¡Ö ¿ÖêÂÖ ¸Æ®ÖêÛê ³Öß ˆ¤ÖƸÞÖ ²ÖÆãŸÖ
×´Ö»ÖŸÖê ÆîÓ µÖ£ÖÖ -ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ -ÆÖê‡, ƾև-³Ö¾ÖןÖ; ÛúÆê‡-Ûú£ÖµÖןÖ;
¾ÖŒÜÖÖÞÖ‡-¾µÖÖܵÖÖןÖ; ³Ö´Ö‡-³ÖδÖןÖ; ³ÖÞÞÖ‡-³ÖÞµÖŸÖê, †Öפ …
™ßÛúÖ´ÖêÓ-ÛãúÞÖ‡-Ûú¸ÖêןÖ; ¾ÖÞÞÖê‡-¾ÖÞÖÔµÖןÖ; †Öפ …
2.
×ÛεÖÖ†ÖêÓÛê ¯Öæ¾ÖÔÛúÖ×»ÖÛú ¹ý¯ÖÖêÓÛê ˆ¤ÖƸÞÖ ‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ ×´Ö»ÖŸÖê
ÆîÓ-‡µÖ-”×øµÖ-ŸµÖ¾ÖŸ¾ÖÖ… ¢Öã -Ûú™™ã-ÛéúŸ¾ÖÖ … †-†×ÆÝÖ´´Ö-†×¬ÖÝÖ´µÖ…
¤æÞÖ-†×ÃÃÖ¤æÞÖ-†Ö×ÁÖŸµÖ… ‰úÞÖ-†×ÃÃÖ‰úÞÖ, ¤™ËšæÞÖ, ´ÖÖê¢ÖæÞÖ, ¤Ö‰úÞÖ,
דÖÓן։úÞÖ, †Öפ…
3.
´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ Ûú Ûê ãÖÖ®Ö´ÖêÓ ÝÖ †Ö¤ê¿ÖÛê ˆ¤ÖƸÞÖ ×´Ö»ÖŸÖê Æî…
µÖ£ÖÖ--ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ-¾Öê¤ÝÖ-¾Öê¤Ûú… ÝÖÖ£ÖÖ´ÖêÓ - ‹ÝÖ¤êÃÖ-‹Ûú¤ê¿Ö,
™ßÛúÖ´ÖêÓ-‹ÝÖ¢Ö-‹ÛúŸ¾Ö; ²ÖÓ¬ÖÝÖ-²Ö®¬ÖÛú; †¯¯ÖÖ²ÖÆãÝÖ-†»¯Ö²ÖÆ㟾Ö;
†ÖÝÖÖÃÖ-†ÖÛúÖ¿Ö; •ÖÖÞÖãÝÖ-–ÖÖµÖÛú; †Öפ…
×Ûú®ŸÖã ²ÖÆã¬ÖÖ ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ Ûú ÛúÖ
»ÖÖê¯Ö ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… µÖ£ÖÖ--ÃÖã¡ÖÖêÓ´ÖêÓ --ÃÖÖÓ¯Ö¸Ö‡µÖ-ÃÖÖ´¯Ö¸Ö×µÖÛú;
‹‡ÓפµÖ-‹Ûê×®¦µÖ; ÃÖÖ´ÖÖ‡µÖ-ÃÖÖ´ÖÖ×µÖÛú; ÛúÖ‡µÖ-ÛúÖ×µÖÛú…
ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ-ן֟£ÖµÖ¸-ŸÖߣÖÕÛú¸; ¾ÖÖµÖ¸ÞÖß-¾µÖÖÛú¸ÞÖß; ¯ÖµÖ‡Ô-¯ÖÎÛéúןÖ;
¯ÖÓ“Ö‹ÞÖ-¯ÖÓ“ÖÛê®Ö; ÃÖ´ÖÖ‡ÞÞÖ-ÃÖ´ÖÖÛúßÞÖÔ; †×ƵÖÖ¸-†×¬ÖÛúÖ¸… ™ßÛúÖ´ÖêÓ-‹µÖ-‹Ûú;
¯Ö׸µÖ´´Ö-¯Ö׸Ûú´ÖÔ; ×ÛúפµÖ´´Ö-ÛéúןÖÛú´ÖÔ; ¾ÖÖµÖ¸ÞÖ-¾µÖÖÛú¸ÞÖ; ³Ö›Ö¸‹ÞÖ-³Ö¼Ö¸ÛêÞÖ,
†Öפ…
4.
´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ Ûú, ÝÖ, “Ö, •Ö, ŸÖ, ¤ †Öî¸ ¯Ö
Ûê »ÖÖê¯ÖÛê ŸÖÖê ˆ¤ÖƸÞÖ ÃÖ¾ÖÔ¡Ö ¯ÖÖµÖê Æß •ÖÖŸÖê ÆîÓ, ×Ûú®ŸÖã
‡®Ö´ÖêÓÃÖê Ûãú”Ûê »ÖÖê¯Ö ®Ö ÆÖê®ÖêÛê ³Öß ˆ¤ÖƸÞÖ ×´Ö»ÖŸÖê ÆîÓ…
µÖ£ÖÖ---ÝÖ---ÃÖ•ÖÖêÝÖ---ÃÖµÖÖêÝÖ; ÃÖÓ•ÖÖêÝÖ-ÃÖÓµÖÖêÝÖ; “ÖÖÝÖ-ŸµÖÖÝÖ;
•ÖãÝÖ-µÖãÝÖ; †Öפ… ŸÖ-×¾ÖŸÖߤ-¾µÖŸÖߟօ ¤-”¤ã´ÖŸ£Ö-”©Ã£Ö, ²ÖÖ¤¸-²ÖÖ¤¸;
•ÖãÝÖÖפ-µÖãÝÖÖפ; †ÞÖã¾ÖÖ¤-†®Öã¾ÖÖ¤; ¾Öê¤, ˆ¤Ö¸, †Öפ…
5.
£Ö †Öî¸ ¬Ö Ûê ãÖÖ®Ö´ÖêÓ ¯ÖÎÖµÖ: Æ
¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî, ×ÛÓŸÖã ÛúÆßÓ ÛúÆßÓ £Ö Ûê ãÖÖ®Ö´ÖêÓ ¬Ö †Öî¸ ¬Ö Ûê
ãÖÖ®Ö´ÖêÓ ¬Ö Æß ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… µÖ£ÖÖ-¯Öã¬Ö-¯Öé£ÖÛË : Ûú¬ÖÓ-Ûú£Ö´ÖË;
†Öê׬Ö-†¾Ö׬Ö; ( ÃÖæ. 131 ) ÃÖÖê¬Ö´´Ö-ÃÖÖî¬Ö´ÖÔ ( ÃÖæ. 169) ; ÃÖÖ¬ÖÖ¸ÞÖ ( ÃÖæ.
41) ; Ûúפ׾֬ÖÖê-ÛúןÖ×¾Ö¬Ö; ( ÝÖÖ. 18) †Ö¬ÖÖ¸ ( ™ß. 19 )
6.
ÃÖÓ–ÖÖ†ÖêÓÛê ¯ÖÓ“Ö´Öß-‹Ûú¾Ö“Ö®ÖÛê ºþþ¯Ö´ÖêÓ ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ ¾Ö ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ †Ö
ŸÖ£ÖÖ ™ßÛúÖ´ÖêÓ ²ÖÆãŸÖÖµÖŸÖÃÖê ¤Öê ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî…
µÖ£ÖÖ-ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ-×ÞÖµÖ´ÖÖ-×®ÖµÖ´ÖÖŸÖË… ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ-´ÖÖêÆÖ-´ÖÖêÆÖŸÖË…
ŸÖ´ÆÖ-ŸÖôÖÖŸÖË… ™ßÛúÖ´ÖêÓ -ÞÖÖÞÖ¤Öê, ¯Öœ´ÖÖ¤Öê, Ûê¾Ö»ÖÖ¤Öê, ×¾ÖפµÖÖ¤Öê,
ÜÖê¢Ö¤Öê, ÛúÖ»Ö¤Öê, †Öפ…
ÃÖÓ–ÖÖ†ÖêÓÛê ÃÖ¯ŸÖ´Öß-‹Ûú¾Ö“Ö®Ö Ûê
ºþþ¯Ö´ÖêÓ ×´´Ö †Öî¸ ×´Æ ¤Öê®ÖÖêÓ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê ÆîÓ… µÖ£ÖÖ-ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ-‹Ûú×´´Ö
( 36, 43, 129, 148, 149 ) †Öפ… ‹ŒÛú×´Æ ( 63, 127 )… ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ-‹ŒÛú×´´Ö,
»ÖÖêµÖ×´´Ö, ¯ÖŒÜÖ×´Æ, ´Ö¤×´Æ, †Öפ … ™ßÛúÖ´ÖêÓ - ¾ÖŸ£Öã×´´Ö, “Ö‡¤×´Æ, •Ö×´Æ,
†Öפ…
¤Öê ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ ÛúŸÖÖÔÛúÖ¸Ûú
‹Ûú¾Ö“Ö®ÖÛúß ×¾Ö³ÖŒŸÖß ˆ ³Öß ¯ÖÖ‡Ô •ÖÖŸÖß Æî … •ÖîÃÖê £ÖÖ¾Ö¹ý ( 135 ) ‹ŒÛãú
( 146 ) µÖÆ Ã¯Ö™ŸÖ: †¯Ö³ÖÎÓ¿Ö ³ÖÖÂÖÖÛúß
†Öî¸ ¯ÖξÖé×¢Ö Æî †Öî¸ ˆÃÖ »ÖõÖÞÖÛúÖ ¿ÖÛú 738 ÃÖê ¯Öæ¾ÖÔÛê ÃÖÖ×ÆŸµÖ´ÖêÓ ¯ÖÖµÖÖ
•ÖÖ®ÖÖ ´ÖÆŸ¾Ö¯ÖæÞÖÔ Æî…
7.
•ÖÆÖÓ ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖßÔ ¾µÖÓ•Ö®ÖÛúÖ »ÖÖê¯Ö Æã†Ö Æî ¾ÖÆÖÓ µÖפ ÃÖÓµÖÖêÝÖß ¿ÖêÂÖ Ã¾Ö¸ †
†£Ö¾ÖÖ †Ö ÆÖê ŸÖÖê ²ÖÆã¬ÖÖ µÖ ÁÖãןÖ
¯ÖÖµÖß •ÖÖŸÖß Æî… •ÖîÃÖê-ן֟£ÖµÖ¸-ŸÖߣÖÔÛú¸; ¯ÖµÖŸ£Ö-¯Ö¤Ö£ÖÔ;
¾ÖêµÖÞÖÖ-¾Ö꤮ÖÖ; ÝÖµÖ-ÝÖŸÖ; ÝÖ•Ö; ×¾Ö´ÖÝÝÖµÖÖ-×¾Ö´ÖÖÝÖÔÝÖÖ:, †ÖÆÖ¸µÖÖ-†ÖÆÖ¸ÛúÖ; †Öפ…
†
Ûê †×ŸÖ׸ŒŸÖ ‘†Öê’ Ûê ÃÖÖ£Ö
³Öß †Öî¸ Œ¾Öד֟ÖË ‰ú ¾Ö ‹ Ûê ÃÖÖ£Ö ³Öß ÆßÖ×»Ö×ÜÖŸÖ ¯ÖÎןֵÖÖêÓ´ÖêÓ µÖ ÁÖãןÖ
¯ÖÖ‡Ô ÝÖ‡Ô Æî… ×Ûú®ŸÖã Æê´Ö“Ö®¦Ûê ×®ÖµÖ´ÖÛúÖ1 (1 †¾ÖÞÖÖêÔ µÖ ÁÖãןÖ: ( 8, 1, 180, ) ™ßÛúÖ-Œ“Ö×“Ö¤Ë ³Ö¾ÖןÖ,
ׯֵև …… 180 …… ) ŸÖ£ÖÖ •Öî®Ö ¿ÖÖî¸ÃÖê®ÖßÛê †®µÖ¡Ö ¯ÖεÖÖêÝÖÖêÓÛúÖ2 (2 ›Öò.
ˆ¯ÖÖ¬µÖê; ¯Öξ֮֓ÖÃÖÖ¸Ûúß ³Öæ×´ÖÛúÖ, ¯Öé. 115 ) ×¾Ö“ÖÖ¸ Ûú¸Ûê ×®ÖµÖ´ÖÛê ×»ÖµÖê
‡®Ö þָÖêÓÛê ÃÖÖ£Ö µÖ ÁÖã×ŸÖ ®ÖÆßÓ ¸ÜÖ®ÖêÛúÖ ¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£Ö´ÖêÓ ¯Öε֟®Ö
×ÛúµÖÖ ÝÖµÖÖ Æî… ŸÖ£ÖÖ×¯Ö ‡ÃÖÛê ¯ÖεÖÖêÝÖÛúß †Öê¸ †ÖÝÖê Æ´ÖÖ¸ß ÃÖæõ´Ö¤é×™
¸ÆêÝÖß… ( ¤ê×ÜÖ‹ ‰ú¯Ö¸ ¯ÖÖšÃÖÓ¿ÖÖê¬Ö®ÖÛê ×®ÖµÖ´Ö ¯Öé.13 )
ˆ
Ûê ¯Ö¿“ÖÖŸÖË »Ö㯟־ÖÞÖÔÛê ãÖÖ®Ö´ÖêÓ ²ÖÆã¬ÖÖ ¾Ö ÁÖã×ŸÖ ¯ÖÖ‡Ô •ÖÖŸÖß Æî … •ÖîÃÖê-¾ÖÖ»Öã¾ÖÖ-¾ÖÖ»ÖãÛúÖ:; ²ÖÆã¾Ö-²ÖÆãÛÓ;
×¾ÖÆã¾Ö-×¾Ö¬ÖæŸÖ, †Öפ … ×Ûú®ŸÖã ‘¯Ö••Ö¾Ö’ ´ÖêÓ ×¾Ö®ÖÖ
ˆ Ûê ÃÖÖ´Ö߯µÖÛê ³Öß ×®ÖµÖ´ÖÃÖê ¾Ö ÁÖã×ŸÖ ¯ÖÖ‡Ô •ÖÖŸÖß Æî …
8. ¾ÖÞÖÔ
×¾ÖÛúÖ¸Ûê Ûãú” ×¾Ö¿ÖêÂÖ ˆ¤ÖƸÞÖ ‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê
ÆîÓ---ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ---†øÖ‡••Ö-†¬ÖÔŸÖéŸÖßµÖ
(163)
†×ÞÖµÖÖêÝÖ-†®ÖãµÖÖêÝÖ (5); †Öˆ-†¯ÖË (39); ‡×ø-Šú׬¤ (59); †Öê׬Ö, †Öê×Æ-†¾Ö׬Ö
(115,131); †Öê¸Ö×»ÖµÖ-†Öî¤Ö׸Ûú (56);
”¤ã´ÖŸ£Ö-”©Ã£Ö (132); ŸÖêˆ-ŸÖê•ÖÃÖ (39); ¯Ö••Ö¾Ö-¯ÖµÖÖÔµÖ (115); ´ÖÖêÃÖ-´ÖéÂÖÖ
(49); ¾ÖêÓŸÖ¸-¾µÖ®ŸÖ¸µÖ (96); ÞÖ긇µÖ-®ÖÖ¸Ûú, ®ÖÖ¸Ûúß (25); ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ---
‡ŒÜÖµÖ-‡õ¾ÖÖÛãú (50); ˆ¸Ö»Ö-ˆ¤Ö¸ (160); ‡ÓÝÖÖ»Ö-†ÓÝÖÖ¸ (151); ÜÖê¢ÖÞÆæ-õÖê¡Ö–Ö
(52); “ÖÖÝÖ-ŸµÖÖÝÖ (92); ±ú§µÖ-ï֬ÖÔÛú (121); ÃÖÃÃÖêפ´Ö-ÃÖÓþÖê¤•Ö (139)…
ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ´ÖêÓ †Ö‹ Æã‹ Ûãú” ¤ê¿Öß ¿Ö²¤ ‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸
ÆîÓ-ÛúÖµÖÖê»Öß-¾Öß¾Ö¬Ö (88); ‘Öã´´ÖÓŸÖ-³Öδ֟ÖË (63); “ÖÖêŒÜÖÖê-¿Ö㬤 (207); ×ÞÖ´ÖêÞÖ-†Ö¬ÖÖ¸ ( 7
); ³Öê••Ö-³Öß¹ý; (201); ´Öê¸-´ÖÖ¡ÖÖ, ´ÖµÖÖÔ¤Ö (90).
™ßÛúÖÛê Ûãú” ¤ê¿Öß
¿Ö²¤--†×»»ÖµÖ‡-ˆ¯ÖÃÖ¯ÖÔ×ŸÖ (220); “Ö›×¾ÖµÖ-†Ö¹ýœ (221); ”×øµÖ ŸµÖŒ¢¾ÖÖ (221);
×ÞÖÃÖãלµÖ-®ÖŸÖ (68) ; ²ÖÖê»ÖÖ×¾ÖµÖ-¾µÖŸÖߟµÖ (68)…
‡®Ö £ÖÖê›êÃÖê ˆ¤ÖƸÞÖÖêÓ¯Ö¸ÃÖê Æß Æ´Ö
ÃÖæ¡ÖÖêÓ, ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ ¾Ö ™ßÛúÖÛúß ³ÖÖÂÖÖ Ûê ×¾ÖÂÖµÖ´ÖêÓ Ûãú” ×®ÖÞÖÔµÖ Ûú¸
ÃÖÛúŸÖê Æî… µÖÆ ³ÖÖÂÖÖ ´ÖÖÝÖ¬Öß µÖÖ †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß ®ÖÆßÓ Æî, ŒµÖÖêÓ×Ûú, ˆÃÖ´ÖêÓ
®Ö ŸÖÖê †×®Ö¾ÖÖµÖÔ ºþþ¯ÖÃÖê, †Öî¸ ×¾ÖÛú»¯ÖÃÖê Æß ¸ Ûê ãÖÖ®Ö ¯Ö¸ »Ö, ¾Ö ÃÖ Ûê
ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¿Ö ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ, †Öî¸ ®Ö ÛúŸÖÖÔÛúÖ¸Ûú ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö ´ÖêÓ ÛúÆßÓ ‹
×´Ö»ÖŸÖÖ…
ŸÖ
Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¤, ×ÛεÖÖ†ÖêÓÛê ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö ¾ÖŸÖÔ´ÖÖ®Ö ÛúÖ»Ö´ÖêÓ ×¤ ¾Ö ¤ê,
¯Öæ¾ÖÔÛúÖ×»ÖÛú ×ÛεÖÖ†ÖêÓÛê ºþþ¯Ö´ÖêÓ ¢Öã ¾Ö ¤æÞÖ †¯ÖÖ¤Ö®ÖÛúÖ¸ÛúÛúß ×¾Ö³Ö׌ŸÖ
¤Öê ŸÖ£ÖÖ †×¬ÖÛú¸ÞÖÛúÖ¸ÛúÛúß ×¾Ö³Ö׌ŸÖ ×´Æ, Ûú Ûê ãÖÖ®Ö¯Ö¸, ÝÖ, ŸÖ£ÖÖ £Ö Ûê
ãÖÖ®Ö¯Ö¸ ¬Ö †Ö¤ê¿Ö, ŸÖ£ÖÖ ¤ †Öî¸ ¬Ö ÛúÖ »ÖÖê¯ÖÖ³ÖÖ¾Ö, µÖê ÃÖ²Ö ¿ÖÖî¸ÃÖê®ÖßÛê
»ÖõÖÞÖ ÆîÓ… ŸÖ£ÖÖ ŸÖ ÛúÖ »ÖÖê¯Ö,
×ÛεÖÖÛê ºþþ¯ÖÖêÓ´ÖêÓ ‡, ¯Öæ¾ÖÔ ÛúÖ×»ÖÛú ×ÛεÖÖÛê ¹ý¯Ö´ÖêÓ ‰úÞÖ, µÖê
´ÖÆÖ¸Ö™ÒßÛê »ÖõÖÞÖ ÆîÓ… µÖê ¤Öê®ÖÖêÓ ¯ÖÎÛúÖ¸Ûê »ÖõÖÞÖ ÃÖæ¡ÖÖêÓ, ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ ¾Ö
™ßÛúÖ ÃÖ³Öß´ÖêÓ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê ÆîÓ… ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ •ÖÖê ¾ÖÞÖÔ×¾ÖÛúÖ¸Ûê ×¾Ö¿ÖêÂÖ
ˆ¤ÖƸÞÖ ¯ÖÖµÖê •ÖÖŸÖê ÆîÓ ¾Öê †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬ÖßÛúß †Öê¸ ÃÖÛêŸÖ Ûú¸ŸÖê ÆîÓ… †ŸÖ: ÛúÆÖ
•ÖÖ ÃÖÛúŸÖÖ Æî ×Ûú ÃÖæ¡ÖÖêÓ, ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓ ¾Ö ™ßÛúÖÛúß ³ÖÖÂÖÖ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß
¯ÖÎÖÛéúŸÖ Æî, ˆÃÖ¯Ö¸ †¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß ÛúÖ ¯ÖγÖÖ¾Ö Æî, ŸÖ£ÖÖ ˆÃÖ¯Ö¸ ´ÖÆÖ¸Ö™ÒßÛúÖ
³Öß ÃÖÓÃÛúÖ¸ ¯Ö›Ö Æî… ‹êÃÖß Æß ³ÖÖÂÖÖÛúÖê ׯֿÖê»Ö †Öפ ¯ÖÖ¿“Ö×´ÖÛú
×¾Ö«Ö®ÖÖêÓ®Öê •Öî®Ö ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß ®ÖÖ´Ö ×¤µÖÖ Æî…
ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ
†¬ÖÔ´ÖÖÝÖ¬Öß ¾ÖÞÖÔ×¾ÖÛúÖ¸ ÛúÖ ²ÖÖÆã»µÖ Æî… ÃÖæ¡ÖÖêÓ´ÖêÓ ‹Ûú ´ÖÖ¡Ö ×ÛεÖÖ ‘†×Ÿ£Ö’ †ÖŸÖß Æî
†Öî¸ ¾ÖÆ ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö ¾Ö ²ÖÆã¾Ö“Ö®Ö ¤Öê®ÖÖêÓÛúß ²ÖÖê¬ÖÛú Æî… µÖÆ ³Öß ÃÖæ¡ÖÖêÓÛê
¯ÖÎÖ“Öß®Ö †ÖÂÖÔ ¯ÖεÖÖêÝÖÛúÖ ˆ¤ÖƸÞÖ Æî…
ÝÖÖ£ÖÖ‹Ó ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÃÖÖ×ÆŸµÖÛê ׳֮®Ö
׳֮®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛúß ×³Ö®®Ö ׳֮®Ö ÛúÖ»ÖÛúß ¸“Öß Æã‡Ô †®Öã´ÖÖ®Ö Ûúß •ÖÖ ÃÖÛúŸÖß
ÆîÓ… †ŸÖ‹¾Ö ˆ®Ö´ÖêÓ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß ¾Ö ´ÖÆÖ¸Ö™Ò֮߯ÖÛúß ´ÖÖ¡ÖÖ´ÖêÓ ³Öê¤ Æî…
×Ûú®ŸÖã ‹êÃÖÖ ¯ÖΟÖßŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî ×Ûú ³ÖÖÂÖÖ ×•ÖŸÖ®Öß †×¬ÖÛú ¯Öã¸Ö®Öß Æî ˆŸÖ®ÖÖ ˆÃÖ´ÖêÓ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß¯Ö®Ö †×¬ÖÛú Æî †Öî¸
ו֮֟Öß †¾ÖÖÔ“Öß®Ö Æî ˆŸÖ®ÖÖ ´ÖÆÖ¸Ö™Ò֮߯օ ´ÖÆÖ¸Ö™ÒßÛúÖ ¯ÖγÖÖ¾Ö
ÃÖÖ×ÆŸµÖ´ÖêÓ ¯Öß”ê ¯Öß”ê †×¬ÖÛúÖ׬ÖÛú ¯Ö›ŸÖÖ ÝÖµÖÖ Æî… ˆ¤ÖƸÞÖÛê ×»ÖµÖê
¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£Ö Ûúß ÝÖÖ£ÖÖ ®ÖÓ. 203 »ÖßוֵÖê •ÖÖê µÖÆÖÓ ‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ ¯ÖÖ‡Ô
•ÖÖŸÖß Æî -
¹ýÃÖפ ×ÞÖӤפ
†ÞÞÖê ¤æÃÖפ ²ÖÆãÃÖÖê µÖ ÃÖÖêµÖ-³ÖµÖ-²ÖÆã»ÖÖê …
†ÃÖãµÖפ ¯Ö׸³Ö¾Öפ
¯Ö¸Ó ¯ÖÃÖÓÃÖפ †¯¯ÖµÖÓ ²ÖÆãÃÖÖê ……
‡ÃÖß ÝÖÖ£ÖÖ®Öê ÝÖÖê´´Ö™ÃÖÖ¸ (
•Öß¾ÖÛúÖÓ› 512 ) ´ÖêÓ µÖÆ ¹ý¯Ö ¬ÖÖ¸ÞÖ Ûú¸ ×»ÖµÖÖ Æî ---
¹ýÃÖ‡ ×ÞÖÓ¤‡ †ÞÞÖê
¤æÃÖ‡ ²ÖÆãÃÖÖê µÖ ÃÖÖêµÖ-³ÖµÖ-²ÖÆã»ÖÖê …
†ÃÖãµÖ‡ ¯Ö׸³Ö¾Ö‡
¯Ö¸Ó ¯ÖÃÖÓÃÖ‹ †¯¯ÖµÖÓ ²ÖÆãÃÖÖê ……
µÖÆÖÓÛúß ÝÖÖ£ÖÖ†ÖêÓÛúÖ
ÝÖÖê´´Ö™ÃÖÖ¸´ÖêÓ ‡ÃÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ÛúÖ ´ÖÆÖ¸Ö™Òß -¯Ö׸¾ÖŸÖÔ®Ö ²ÖÆãŸÖ ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ
Æî… ×Ûú®ŸÖã ÛúÆßÓ ÛúÆßÓ ‹êÃÖÖ ³Öß ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî ×Ûú •ÖÆÖÓ ‡ÃÖ ÝÖÎÓ£Ö´ÖêÓ
´ÖÆÖ¸Ö™Òß¯Ö®Ö Æî ¾ÖÆÖÓ ÝÖÖê´´Ö™ÃÖÖ¸´ÖêÓ ¿ÖÖî¸ÃÖê®Öß¯Ö®Ö ×ãָ Æî… µÖ£ÖÖ, ÝÖÖ£ÖÖ 207 ´ÖêÓ µÖÆÖÓ ‘ÜÖ´Ö‡ ²ÖÆã†Ó ×Æ’
Æî ¾ÖÆÖÓ ÝÖÖê. •Öß. 516 ´ÖêÓ ‘ÜÖ´Öפ
²ÖÆãÝÖÓ ×¯Ö’ ¯ÖÖµÖÖ
•ÖÖŸÖÖ Æî… ÝÖÖ£ÖÖ 210 ´Öê µÖÆÖ ‘‹µÖ-×ÞÖÝÖÖꤒ Æî, ×Ûú®ŸÖã ÝÖÖê´´Ö™ÃÖÖ¸ 196 ´ÖêÓ ˆÃÖß •ÖÝÖÆ ‘‹ÝÖ-×ÞÖÝÖÖꤒ
Æî… ‹êÃÖê ãֻÖÖêÓ¯Ö¸ ÝÖÖê´´Ö™ÃÖÖ¸´ÖêÓ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¯ÖÖš ¸×õÖŸÖ
¸Æ ÝÖµÖÖ ¯ÖΟÖßŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æî… ‡®Ö
ˆ¤ÖƸÞÖÖêÓÃÖê µÖÆ ³Öß Ã¯Ö™ Æî ×Ûú µÖê ÝÖÎÓ£Ö
¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛúß ¯Öã¸Ö®Öß ÆßÖ×»Ö×ÜÖŸÖê ¯ÖΟÖßŸÖ ÆÖêŸÖê Æî… ‡®Ö ˆ¤ÖƸÞÖÖêÓÃÖê µÖÆ ³Öß Ã¯Ö™ Æî ×Ûú
•Ö²ÖŸÖÛú ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛúß ¯Öã¸Ö®Öß ÆßÖ×»Ö×ÜÖŸÖ ¯ÖÎןֵÖÖêÓÛúß
ÃÖÖ¾Ö¬ÖÖ®ÖßÃÖê ¯Ö¸ßõÖÖ ®Ö Ûúß •ÖÖµÖ †Öî¸ µÖ£Öê™ ˆ¤ÖƸÞÖ ÃÖ®´ÖãÜÖ ˆ¯Ö×Ã£ÖŸÖ ®Ö
ÆÖêÓ ŸÖ²ÖŸÖÛú ‡®ÖÛúß ³ÖÖÂÖÖÛê ×¾ÖÂÖµÖ´ÖêÓ ×®Ö¿“ÖµÖŸÖ: Ûãú” ÛúÆ®ÖÖ †®Öã×“ÖŸÖ Æî…
™ßÛúÖ ÛúÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ÝÖª ¯ÖÎÖîœ, ´ÖãÆÖ¾Ö¸ê¤Ö¸
†Öî¸ ×¾ÖÂÖµÖÛê †®ÖãÃÖÖ¸ ÃÖÓÃÛéúŸÖÛúß ŸÖÛÔ¿Öî»ÖßÃÖê ¯ÖγÖÖ×¾ÖŸÖ Æî… ÃÖ×®¬Ö †Öî¸ ÃÖ´ÖÖÃÖÖêÓÛúÖ ³Öß µÖ£ÖÖãÖÖ®Ö
²ÖÖÆã»µÖ Æî… µÖÆÖÓ µÖÆ ²ÖÖŸÖ ˆ»»ÖêÜÖ®ÖßµÖ Æî ×Ûú ÃÖæ¡Ö-ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛúÖê µÖÖ Ã±ãú™
”Öê™ß ´ÖÖê™ß ÜÖÓ› ¸“Ö®ÖÖ†ÖêÓÛúÖêÓ ”Öê›Ûú¸ פÝÖ´²Ö¸ ÃÖÖ×ÆŸµÖ´ÖêÓ †³ÖߟÖÛú µÖÆß
‹Ûú ÝÖÎÓ£Ö ‹êÃÖÖ ¯ÖÎÛúÖ×¿ÖŸÖ ÆÖê ¸ÆÖ Æî וÖÃÖ´ÖêÓ ÃÖÖ×ÆןµÖÛú ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ÝÖª
¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æî… †³Öß ‡ÃÖ ÝÖªÛúÖ ²ÖÆãŸÖ ²Ö›Ö ³ÖÖÝÖ †ÖÝÖê ¯ÖÎÛúÖ׿֟Ö
ÆÖê®Öê¾ÖÖ»ÖÖ Æî … †ŸÖ: •µÖÖêÓ •µÖÖêÓ ¾ÖÆ ÃÖÖ×ÆŸµÖ ÃÖÖ´Ö®Öê †ÖŸÖÖ •ÖÖ‹ÝÖÖ ŸµÖÖêÓ
ŸµÖÖêÓ ‡ÃÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖÛê þֹý¯Ö¯Ö¸ †×¬ÖÛúÖ׬ÖÛú ¯ÖÎÛúÖ¿Ö ›Ö»Ö®ÖêÛúÖ ¯Öε֟®Ö
×ÛúµÖÖ •ÖÖ‹ÝÖÖ…
‡ÃÖß ÛúÖ¸ÞÖ ÝÖÎÓ£ÖÛúß ÃÖÓÃÛéúŸÖ
³ÖÖÂÖÖÛê ×¾ÖÂÖµÖ´ÖêÓ ³Öß †³Öß Æ´Ö ×¾Ö¿ÖêÂÖ Ûãú” ®ÖÆßÓ ×»ÖÜÖŸÖê… Ûê¾Ö»Ö ‡ŸÖ®ÖÖ
ÃÖæ×“ÖŸÖ Ûú¸ ¤ê®ÖÖ ¯ÖµÖÖÔ¯ŸÖ ÃÖ´Ö—ÖŸÖê ÆîÓ ×Ûú ÝÖÎÓ£ÖÛúß ÃÖÓÃÛéúŸÖ ¿Öî»Öß
†ŸµÖ®ŸÖ ¯ÖÎÖîœ, ÃÖã¯Ö׸´ÖוÖÔŸÖ †Öî¸ ®µÖÖµÖ¿ÖÖáÖÛê ÝÖÎÓ£ÖÖêÓÛê †®Öã¹ý¯Ö Æî…
Æ´Ö †¯Ö®Öê ¯ÖÖš-ÃÖÓ¿ÖÖê¬Ö®Ö Ûê ×®ÖµÖ´ÖÖêÓ´ÖêÓ ÛúÆ †ÖµÖê ÆîÓ ×Ûú ¯ÖÎßÖãŸÖ
ÝÖÎÓ£Ö´ÖêÓ †×¸ÆÓŸÖ: ¿Ö²¤ †®ÖêÛú²ÖÖ¸ †ÖµÖÖ Æî †Öî¸ ˆÃÖÛúß ×®Ö¹ý׌ŸÖ ³Öß
†×¸Æ®Ö®ÖÖ¤Ë †×¸ÆÓŸÖ: †Öפ Ûúß ÝÖ‡Ô Æî… ÃÖÓÃÛéúŸÖ ¾µÖÖÛú¸ÞÖÛê ×®ÖµÖ´ÖÖ®ÖãÃÖÖ¸
Æ´ÖêÓ µÖÆ ¹ý¯Ö ×¾Ö“ÖÖ¸ÞÖßµÖ –ÖÖŸÖ Æã†Ö… †ÆÔ ¬ÖÖŸÖãÃÖê ²Ö®ÖÖ †ÆÔŸÖË ÆÖêŸÖÖ Æî
†Öî¸ ˆÃÖÛê ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö ¾Ö ²ÖÆã“Ö®ÖÛê ¹ý¯Ö ÛδֿÖ: †ÆÔ®ÖË †Öî¸ †ÆÔ®ŸÖ: ÆÖêŸÖê ÆîÓ…
µÖפ †×¸ + Æ®ÖË ÃÖê ÛúŸÖÖÔ¾ÖÖ“ÖÛú ¹ý¯Ö ²Ö®ÖÖµÖÖ •ÖÖµÖ ŸÖÖê †×¸Æ®ŸÖé ÆÖêÝÖÖ
וÖÃÖÛê ÛúŸÖÖÔ ‹Ûú¾Ö“Ö®Ö ¾Ö ²ÖÆã¾Ö“Ö®Ö ¹ý¯Ö †×¸Æ®ŸÖÖ †Öî¸ †×¸Æ®ŸÖÖ¸: ÆÖê®ÖÖ
“ÖÖ×ƵÖê… “ÖæÓ×Ûú µÖÆÖÓ ¾µÖ㟯Ö×¢Ö´ÖêÓ †×¸Æ®Ö®ÖÖŸÖË ÛúÆÖ ÝÖµÖÖ Æî †ŸÖ: †ÆÔ®ÖË
¾Ö †ÆÔ®ŸÖ: ¿Ö²¤ ÝÖÎÆÞÖ ®ÖÆßÓ ×ÛúµÖÖ •ÖÖ ÃÖÛúŸÖÖ… Æ´Ö®Öê ¯ÖÎßÖãŸÖ ÝÖÎÓ£Ö´ÖêÓ
†×¸Æ®ŸÖÖ Ûú¸ פµÖÖ Æî, ×Ûú®ŸÖã Æî µÖÆ ¯Öο®Ö ×¾Ö“ÖÖ¸ÞÖßµÖ ×Ûú ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ
†×¸Æ®ŸÖ: •ÖîÃÖÖ ¹ý¯Ö ¸ÜÖ®ÖÖ “ÖÖ×ƵÖê µÖÖ ®ÖÆßÓ… µÖפ Æ´Ö Æ®ÖË ¬ÖÖŸÖãÃÖê ²Ö®ÖÖ
Æã†Ö ‘†×¸ÆÖ ’ ¿Ö²¤ ÝÖÎÆÞÖ Ûú¸êÓ †Öî¸ ¯ÖÖ×ÞÖ×®Ö Ûê ‘´Ö‘Ö¾ÖÖ ²ÖÆã»Ö´ÖË’ ÃÖæ¡ÖÛúÖ ‡ÃÖ ¿Ö²¤¯Ö¸ ³Öß †×¬ÖÛúÖ¸ “Ö»ÖÖ¾ÖêÓ
ŸÖÖê ²ÖÆã¾Ö“Ö®Ö´ÖêÓ †×¸Æ®ŸÖ: ÆÖê ÃÖÛúŸÖÖ Æî… ÃÖÓÃÛéúŸÖ³ÖÖÂÖÖ Ûúß ¯ÖÎÝÖןÖÛê
†®ÖãÃÖÖ¸ µÖÆ ³Öß †ÃÖÓ³Ö¾Ö ®ÖÆßÓ Æî ×Ûú µÖÆ †ÛúÖ¸Ö®ŸÖ ¿Ö²¤ †ÆÔŸÖË Ûê ¯ÖÎÖÛéúŸÖ
¹ý¯Ö †¸ÆÓŸÖ, †×¸ÆÓŸÖ, †¹ýÆÓŸÖ ¯Ö¸ÃÖê Æß ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ ¹ýœ ÆÖê ÝÖµÖÖ ÆÖê… ×¾Ö¾¤Ö®ÖÖêÓÛúÖ
´ÖŸÖ Æî ×Ûú ÝÖÖê×¾Ö®¤ ¿Ö²¤ ÃÖÓÃÛéúŸÖÛê ÝÖÖê¯Öꮦ ÛúÖ ¯ÖÎÖÛéúŸÖ ¹ý¯Ö Æî1 ( 1 Keith
: History of Sans. Lit., p. 24. )… ×Ûú®ŸÖã ¯Öß”ê ÃÖê
ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ ³Öß ¾ÖÆ ¹ýœ ÆÖê ÝÖµÖÖ †Öî¸ ˆÃÖßÛúß ¾µÖ㟯Ö×ŸÖ ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ ¤ß
•ÖÖ®Öê »ÖÝÖß … ˆÃÖ †¾ÖãÖÖ´ÖêÓ †×¸Æ®ŸÖ:
¿Ö²¤ †ÛúÖ¸Ö®ŸÖ •Öî®Ö ÃÖÓÃÛéúŸÖ´ÖêÓ ¹ýœ ´ÖÖ®ÖÖ •ÖÖ ÃÖÛúŸÖÖ Æî …
¾ÖîµÖÖÛú¸ÞÖÖêÓÛúÖê ‡ÃÖÛúÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ Ûú¸®ÖÖ “ÖÖ×ƵÖê …